In Nigeria denken ze met weemoed terug aan de slaventijd. De
invoering van het islamitisch recht in het noorden van Nigeria
is het beste wat sommige christenen de afgelopen jaren is
overkomen. Veel Nigerianen doen alles om zoveel mogelijk op
blanken te lijken. Polygamie is een zegen voor de vrouw.
Het zal de lezer nu al duidelijk zijn: Politieke correctheid
is het laatste wat je journalist en Afrika-kenner Gerbert van der
Aa kunt verwijten. In Nigeriaanse toestanden schept hij er een
satanisch genoegen in om de meest stoffige clichés aan flarden
te scheuren. Het enige wat je zeker weet aan het eind van het
boek: in Nigeria is niets wat het lijkt. Zelfs als de journalist
een wijdverbreid vooroordeel bevestigt, geeft hij er toch weer
een draai aan. 'Welkom in het meest corrupte land van Afrika',
luidt de titel van een hoofdstuk. Nigeria wordt daarin beschreven
als een land van ritselaars. Zakenlui worden er afgeperst. Maar
“ook een corrupt systeem is een systeem', schrijft Van der Aa
dan. 'Er gelden in Nigeria wel degelijk regels en wetten, maar
die liggen minder vast dan in een westerse rechtsstaat. Wat soms
wel zo handig is. Er valt bijna altijd wel iets te regelen, ook
als dat tegen de wet ingaat.' En: 'Dat misdaadorganisaties [...]
de internationale drugshandel langzaam overnemen maakt duidelijk
dat ze de capaciteit hebben om economisch succes te boeken. De
kans is groot dat ze de vaardigheden die ze nu verwerven na
verloop van tijd ook in legale bedrijfstakken gaan toepassen.
Nederland was in de zeventiende eeuw ook een maffiastaat.'
Soms voert de tegendraadsheid te ver. Het boek beschrijft de
jaarlijkse trek door de Sahara naar Europa van naar schatting
50.000 Nigerianen wel erg laconiek als avontuurlijke reis voor
jonge optimisten. Dat het nood is die gelukszoekers verleidt om
zonder voldoende water door de woestijn te trekken of zich in
wrakke bootjes op zee te wagen, wordt te gemakkelijk afgedaan als
waanbeeld van 'veel Europeanen'. Daarmee doet de schrijver de
kleine helden te kort die hun leven wagen en vernederingen
verdragen om hun familie uitzicht te bieden op een beter bestaan.
De belangrijkste mythe die Nigeriaanse toestanden vermorzelt,
is dat Nigeria een hel op aarde is. Een land van dieven en
zelfverrijkers, levend onder de vloek van de vette olie. Dat is
één kant van het land. Maar het is niet de werkelijkheid die
zich opdringt als je net zoals Van der Aa in je tweedehands auto
door het land tuft of in een van de overvolle mini-busjes die als
taxi's voor de lange afstand dienen. Met aanstekelijk
enthousiasme schrijft hij over de vitaliteit, het
improvisatievermogen en de levenslust van al die kleurige mensen
die hij ontmoet.
Grote delen van het boek zijn ontleend aan reportages die Van
der Aa eerder schreef voor Elsevier, NRC Handelsblad, Esquire,
Nieuwe Revue en Internationale Samenwerking. Het boek stijgt
nergens uit boven die gelegenheidsverha- len. Diepgang en inzicht
ontbreken. Misschien heeft de schrijver tijdens zijn reizen niet
genoeg tijd voor reflectie gehad. En afgaande op de
literatuurlijst achterin, waarop vijftien werken staan, heeft hij
ook te weinig gelezen.
