Multatuli light: goed, goed, allemaal goed
In de aula van de Universiteit van Amsterdam werd dinsdag het startsein gegeven voorde talrijke activiteiten ter ere van de 150ste verjaardag van Multatali’s Max Havelaar. Het beroemde slot werd voorgedragen door Job Cohen, de Amsterdamse burgemeester die ook het luisterboek gaat inspreken. Wat een schitterende retorische tekst is dat toch. Ja, ik had het ritme net even anders in mijn hoofd. Een beetje Multatuliaan beschouwt Max Havelaar nu eenmaal als een persoonlijk bezit, waar niemand aan mag komen. Onzin, natuurlijk.
Ik heb dan ook niets tegen de hertaling van Max Havelaar door Gijsbert van Es die bij deze gelegenheid werd gepresenteerd, behalve dat het ‘mijn’ Havelaar niet is. Wat valt er eigenlijk te verbeteren aan de tekst die Cohen voordroeg? Van Es heeft krijgszangen veranderd in strijdliederen, femelarij wordt schijnheiligheid, de beroemde zin ‘Goed, goed, alles goed! Maar … De Javaan wordt mishandeld’ luidt in hertaling: ‘Goed, goed, allemaal goed’, etc. In zijn inleiding vraagt de hertaler zich af of hij ‘de sacrale Havelaar wel mocht herzien?’ Geen vraag, natuurlijk mocht hij dat. Alle grote literatuur is niet alleen eindproduct, maar ook grondstof. En hoe meer Multatuli, hoe beter. Bewerkte socialistenleider Domela Nieuwenhuis Multatuli al niet voor kinderen?
Het is een feit dat hele generaties zonder het boek dreigen op te groeien, omdat zij niet alleen vervreemd zijn van de taal, maar ook van deze romanvorm. Dus alle lof voor de hertaling. Het criterium is of het boek er toegankelijker door wordt, want Multatuli wilde maar één ding: gelezen worden. Zolang maar luid en duidelijk de aanklacht spreekt dat de Javaan wordt mishandeld, is het allemaal goed.
Alleen, mensen die zijn opgevoed met de Statenvertaling van de Bijbel, zullen nooit (hoe hun geloof of literaire smaak zich ook ontwikkelt) los kunnen komen van die prachtige taal. Wie herinnert zich niet de ophef waarmee de nieuwe Bijbelvertaling in 2004 werd ontvangen. Alle ‘brontekstgetrouwheid’ en ‘doeltaalgerichtheid’ konden het gemis van de tale Kanaäns niet verzachten. Erg? Helemaal niet, zolang de Statenvertaling maar beschikbaar blijft. Voor mij is Max Havelaar de Statenbijbel.
