Geachte heer/mevrouw,
het lijkt er inderdaad op dat de vraag het aanbod heeft overstegen. Ook ik wacht al geruime tijd op mijn exemplaar en heb hem zojuist bij een online boekenwinkel besteld.

Van de feel good mood die spreekt uit de politieke slogan 'zwart is nobel en wit deugt niet' is maar weinig ingelost. Zou de kleur van een huid daadwerkelijk indicator van haar inborst wezen dan... Congo, Zimbabwe (voormalig Rhodesië) en Zuid-Afrika zelf hebben al mogelijke romantiek die spreekt uit de tegenstelling tussen the good and the bad weggenomen. Alles wat ons rest is the ugly. Black and white, both like some killing in the field, and both do die in the grass.

Is Lessing's boek gedateerd, of is haar boek een vervalsing? Ik gok op het laatste, want de naieve en jonge schrijfster met haar hart op de juiste plaats was politiek gezien nog maagd (geheel eigen aan jonge mensen, van beiderlei kunne!). Als iets me na de machtsovergang is tegengevallen dan toch dat slegs vir blankes naadloos is overgegaan in slegs voor swartes. Dezelfde flagrante corruptie, hetzelfde buitennisiig geweld, hetzelfde hartverscheurende nepotisme. Zodra de kansen keren en de staatkas aan de good komt te vervallen, nou, dan wordt ie bad. Macht corrumpeert, zoals dat zo mooi heet, maar mooi is die gecorrumpeerde machtsuitoefening nooit.

De kritiek van Stine Jensen op de bespreking van het boek van Doris Lessing 'Het zingende gras' door Rob van Essen lijkt mij helemaal terecht. Dit boek is niet clichématig en ouderwets en de beschrijving van de verhoudingen tussen blanke en zwarte bewoners van het toenmalige Zuid Rhodesië is te lezen als een aanklacht tegen de onderdrukking en minachting van de zwarten door de blanken, zonder dat er een romantisch beeld van de zwarten wordt geschetst. Dat de ‘geperverteerde rassenverhoudingen in het land … uitmonden in wreed geweld’, zoals Jensen schrijft, is helemaal begrijpelijk. Maar daarmee is nog niet gezegd, waar het in dit boek uiteindelijk om gaat. Er kan een lijn door het hele boek worden gevolgd die stap voor stap de moord verklaarbaar maakt waarmee het verhaal begint: De trieste jeugd van de hoofdpersoon Mary, haar naar verhouding aangenaam, maar oppervlakkig leven in de blanke gemeenschap in een stedelijke omgeving van dit Zuid Afrikaanse land, het ongelukkige huwelijk met Dick en het misplaatste bestaan als vrouw van het huis op een farm, het onbegrip voor de bedienden en voor de zwarte arbeiders in het algemeen, dat tot de zweepslag tegen één van hen, Mozes, leidt, en de vertrouwde verhouding met juist deze bediende, die misschien zelfs als liefdesverhouding begrepen kan worden, die echter tegen haar wil in en ook zonder de bedoeling van Mozes ontstaat.
Het gaat dus om een tragiek die in deze tijdsperiode in dat land speelt en die met de tragische dichtwerken uit alle tijden en van alle werelddelen op hetzelfde niveau moet worden gezien. Het lot van Mary wordt als onontkoombaar aangetoond en ook de verwikkeling van Mozes in haar lot blijkt het gevolg te zijn van een krachtenspel dat ver boven de bedoelingen van de betrokken personen uitgaat.
De overpeinzingen van Mozes, hoe hij tot de beslissing komt om Mary te vermoorden en daardoor zichzelf tot de dood te veroordelen, wordt in het boek niet beschreven, zoals Van Essen terecht opmerkt. Mozes wordt door Lessing als een type neergezet dat in zijn persoon belichaamt wat Mozes in het Oude Testament voor het volk Israël betekent. Hij geeft aan dat aan de onderdrukking, de onmenselijke behandeling van de zwarten door de blanken een einde zal komen zonder dat hij het beloofde land van een ander Afrika zelf zal bereiken.
De tragiek van Afrika heeft 59 jaar nadat het boek van Doris Lessing is verschenen andere vormen aangenomen. Maar wat op dit continent gebeurt, wordt nog steeds bepaald door een samenspel van krachten waar moeilijk greep op de krijgen is. Er is in ieder geval geen zicht op hoe en wanneer aan de ellende van ziektes, hongersnood, burgeroorlogen en overmatige corruptie een einde kan komen. Dat is ook uit de acht romans af te lezen die in de laatste acht maanden in NRC zijn besproken en bediscussieerd. Nadat de wereld van het traditionele Afrika met en door de kolonisatie uit elkaar is gevallen, zijn er opstanden aan de orde van de dag, een uiterst wrede manier van omgaan met tegenstanders, oorlogen waar ook kindsoldaten bij betrokken worden en het optreden van leiders die redding beloven die dan toch niet komt. De romans zijn allemaal grote kunst, goed geschreven en het is een genot om ze te lezen. De lectuur ervan neemt mijn ontroostbaarheid over de tragiek van Afrika echter niet weg.

PS. De Engelse titel is The Grass is Singing; net even andere intonatie (dan het zingende gras).