Waar ben ik? › Start › Leesclub › Italo Svevo: Een man wordt ouder

Italo Svevo: Een man wordt ouder

<img src="http://www.nrcboeken.nl/files/images/leesclub_kaft/svevo_187713d.jpg" alt="svevo_187713d.jpg" title="svevo_187713d.jpg" width="216" height="333" class="imagefield imagefield-field_lc_image_kaft" />

Italo Svevo, geboren als Ettore Schmitz in 1861, wordt vaak in één adem genoemd met de kopstukken van de modernistische literatuur uit de vroege 20ste eeuw. Dat komt door de psychotherapieroman Bekentenissen van Zeno die vijf jaar voor zijn dood in 1929 verscheen (met steun van zijn vroegere leraar Engels in Triëst, James Joyce!).

Het succes van de Bekentenissen maakte destijds de weg vrij voor de herwaardering van Svevo’s eerdere romans. Dat dit literaire gerechtigheid was, mag blijken uit Een man wordt ouder (1898), een puntgave rechttoe-rechtaanroman waarin een schrijver in spe zich laat ringeloren door de volkse vrouw die hij idealiseert.

Discussiebijdragen

Discussie

Wat vindt u van ‘Een man wordt ouder'?

De hoofdpersoon van Svevo’s Een man wordt ouder laat zich door boeken het hoofd op hol brengen – net als Don Quichot en Madame Bovary, schrijft Arjen Fortuin. Wat is uw mening over het boek?

Reacties

21/04/08 - 16:10
Els Hillen (bezoeker)

Niet van wereldklasse

# zegt: dinsdag 8 januari 2008, 13:14 uur Dit boek vertelt het simpele verhaal van de fatsoenlijke, ontwikkelde Emilio Brentani die zijn zinnen heeft gezet op de ordinaire, gewiekste Angiolina. Emilio probeert van alles om haar tot zijn minnares te maken en -wat voor hem heel belangrijk is- haar als zodanig aan zijn vrienden te kunnen presenteren. Het einde is voorspelbaar: Angiolina gaat er met een ander van door. Emilio Brentani wordt met veel gevoel en sympathie beschreven, maar zijn escapades en zielenroerselen blijven niet ruim 200 pagina’s boeien. Hij wordt gedurende deze korte, maar hevige liefdesgeschiedenis nauwelijks ouder en zeker niet wijzer. In zijn voorwoord, dat op mij onzeker en verlegen overkomt, lijkt Italo Svevo zelf ook te twijfelen aan de kwaliteit van deze roman. Maar misschien is hij teveel beinvloed door critici en vrienden. In hetzelfde voorwoord verdedigt hij de titel, die desondanks voor mij raadselachtig blijft. Kortom, naar mijn mening een sympathiek boek, maar niet van wereldklasse.
21/04/08 - 16:09
petra visser (bezoeker)

Schokkende opvatting van wat van een minnares verwacht wordt

Italo Svevo kan geweldig schrijven, dat is de enige verklaring voor het feit dat je het spannend vindt om zijn relaas over een beslissende periode in het eigenlijk oervervelende leven van hoofdpersoon Brentani te volgen. Steeds wil je B. toeroepen “hou toch op jezelf zo te kwellen, malloot”, zoals ook zijn vriend Balli, zijn luchthartige tegenpool, zonder succes doet. Het gedrag en de gedachten van B. zijn echter geen moment ongeloofwaardig, Svevo is een goed psycholoog. B. maakt van zijn leven zijn eigen verhaal, maar blijft werkelijkheid en verhaal wel onderscheiden. Dat zou je modern kunnen noemen. Hij heeft een Dulcinea nodig, zoals Don Quichote, maar weet toch vrij nauwkeurig zijn verheven beeld te ontleden. Voortdurend lezen we dat hij ongelukkig is, maar vindt hij dat ook niet een beetje fijn? Het past een schrijver beter dan een bestaan als tevreden huisvader. Wat schokkend niet-modern is, voor mij althans, is de opvatting over wat van een vrouw en minnares verwacht wordt. Van de geïdealiseerde Angiolina die haar hele familie blijkt te onderhouden met haar amoureuze dienstverlening wordt verwacht dat ze met hart en ziel toegewijd zal zijn aan B. Terwijl die haar in materieel noch erotisch opzicht veel te bieden heeft en van wiens conversatie ze geen lor begrijpt. Vanuit haar gezichtspunt, dat in het boek geen rol speelt, is wat ze voor B. doet in moderne ogen liefdewerk. Of is dat een feministische interpretatie?
21/04/08 - 16:08
Wim van Hoorn (bezoeker)

Svevo was heel tevreden met Senelita

Ik denk niet dat Svevo zich na het schrijven van Senelita mislukt voelde en dat zich in het boek een soort writer’s block aankondigt, integendeel. Ik denk dat hij zeer tevreden was met het boek en zeer teleurgesteld over het uitblijven van succes en lange tijd de moed niet meer kon opbrengen om een nieuwe roman te schrijven en zich daarmee kwetsbaar op te stellen. We moeten Emilio ook niet gelijkstellen aan Svevo. Voor Emilio is het auteurschap eerder een statussymbool dan een ambitie of referentiekader. Hij stelt zich zeer passief op en koestert zich in zijn rol van ‘werkeloos literator”
21/04/08 - 16:07
Els Huijvenaar / Ronald Huijsman (bezoeker)

Svevo was wel native speaker van het Italiaans

Wij delen de mening van Bas Heijne dat “Een man wordt ouder” van Italo Svevo een meesterlijke roman is. Wij hebben genoten van zijn analyse van het heel gebleven kopje. Bij het lezen van de bespreking van Arjen Fortuin daarentegen (4-1 j.l.) vroegen wij ons af of wel hetzelfde boek hadden gelezen. Zo is ons ontgaan dat Emilio (niet Emiliano zoals Fortuin hem bij herhaling noemt) zich door boeken het hoofd op hol heeft laten brengen. Ook blijkt naar onze mening nergens uit dat hij bezig is geweest zich een muze te verschaffen als onmisbaar attribuut bij het schrijversschap. Tenslotte is het feitelijk onjuist dat Svevo geen native speaker van het Italiaans was. Tot zijn 12e jaar groeide hij immers op in Triëst in een Italiaanstalig milieu, waarbij thuis uitsluitend Italiaans werd gesproken (zijn moeder was Italiaanse). Pas vanaf zijn 12e jaar ging hij naar een Duitse kostschool (informatie uit de biografie die zijn jeugdvriend Giulio Cesari geschreven heeft en die geciteerd wordt in het nawoord bij de “Bekentenissen van Zeno”).
21/04/08 - 16:06
Wim van Hoorn (bezoeker)

Volgens Bas Heijne is

Volgens Bas Heijne is ‘eenzaamheid het onderhuidse thema van “Senelita”’ en ‘heeft Emilio de illusie dat hij zijn jeugd weer kan terugwinnen’. De immer thuiszittende zus Amalia is inderdaad heel eenzaam, maar Emilio heeft in Stefano een boeiende en levenslustige boezemvriend en in de stad geniet hij een zeker aanzien als literator. Wanneer hij echter verliefd wordt op Angiolina slaat hij emotioneel helemaal op tilt en zowel de relatie met Stefano als Amalia lijden erg onder zijn passie: op de eerste is hij extreem jaloers en tegen de tweede is hij niet meer eerlijk. Als de episode Angiolina achter de rug is, heeft hij geen last meer van zijn ‘biologisch klok’ en in het kielzog van zijn geliefde blijken ook zijn liefdesverdriet, eenzaamheid en onevenwichtigheid verdwenen te zijn. Het was volgens mij ook niet zozeer een illusie als wel een ‘biologische’ behoefte aan liefde (met daarachter voortplantingsdrift) die hem voortstuwden. Hij, en de dodelijk verliefde Amalia, kwamen beiden in de ‘nu of nooit’ leeftijd. Daarom wilde Svevo ook bij de heruitgave van de roman de titel (Een man wordt ouder) niet veranderen, hoewel die voor meerdere uitleg vatbaar is. Het ouder worden (oftewel de ‘biologische klok’) kan volgens Svevo “bepaalde zaken verklaren en vergoelijken” (zie voorwoord). Zoals het laakbare gedrag van Emilio ten opzichte van Amalia, Stefano en zelfs Angiolina. Van haar verwacht hij trouw terwijl hij haar geen enkele zekerheid biedt. In zijn liefdesverblindheid is hij wel heel egoïstisch geweest.
21/04/08 - 16:05
H. Mulder (bezoeker)

Emilio had wiskunde moeten studeren

Er bestaat een Italiaans spreekwoord:”Lascia le donne e studia la matematica” (Laat de vrouwtjes met rust en studeer liever wiskunde) Dat had Emilio natuurlijk moeten doen; dan had hij zich een hoop ellende bespaard. Helaas, of misschien gelukkig, bestaat de literatuur uit de beschrijving van wat mensen overkomt als ze de gebaande paden verlaten. Die beschrijving is bijzonder geslaagd: messcherp ontleedt Svevo wat zich in Emilio allemaal afspeelt. Leert de lezer daarvan? Waarschijnlijk niet: iedereen die z’n hoofd verliest, moet dan in vredesnaam z’n hart maar gebruiken. Maar tegenover Amalia gebruikt Emilio juist wel z’n hersens in zijn pogingen haar van Balli af te schermen en ook dat leidt weer tot rampzalige toestanden. Dat hij na afloop van de affaire met Angiolina nog lang en gelukkig leeft, heeft hij eigenlijk niet verdiend.
21/04/08 - 16:04
Albert Zwartjes (bezoeker)

Goed leesbaar

Ik ben van nature een langzame lezer. mijn cijfers voor taal op school zijn ook nooit hoog geweest. maar…. reeds op de lagereschool verzamelde ik gedichten; het boeide wel Ik heb de serie 2007/8 aangeschaft mede vanwege Italo Svevo. Wij(mijn vrouw en ik )zijn ooit, vanwege de opera’s, Italiaans gaan leren en na enige jaren zijn wij ook boeken in die taal gaan lezen. Italo was een van de schrijvers die ik graag las. Ik wilde hem ook eens in mijn eigen taal lezen. Maar eerst iets algemeners m.b.t.vertaalde boeken. Waardering voor schrijvers OK maar zonder goede vertaling is mij een boek niets waard. Ik verwijs o.a. naar “Meisje met de parel” dat ik inmiddels heb weggegooid en het “Russisch dagboek” welk boek ik alleen kan lezen uit interesse voor de werkelijkheid van alledag. De tekst is soms zo stotend dat verder lezen me alleen maar opwindt In NRC mis ik altijd het criterium ‘vertaling’. Het boek “Een man wordt ouder” is heel goed leesbaar; mooie nederlandse zinnen. Mijn complimenten gaan dus zeker ook naar Jenny Tuin. Wat mij verder boeit in het boek (en in de schrijver) is dat hij ons begrip “normaal” neemt en daar zo’n 20% vanaf haalt. Het resulteert in gedachten en gedragingen die wij allemaal duidelijk herkennen maar waarvoor wij ons allemaal net een beetje normaler achten. Hij geeft aan alles net die wending waardoor het een soort puberachtig gebeuren wordt. Zo Verdi de noten in de juiste volgorde zet om ons ‘dat gevoel’ te geven. zo componeert meneer Svevo, en met hem de vertaalster, de juiste zinnen om ons te kunnen inleven in de wereld van Emilio Brentani. Ik lees het met plezier
21/04/08 - 16:03
Wout Hardeman (bezoeker)

Waarom heet dit boek Senilità?

In hoofdstuk 10 ligt Emilio in zijn bed te woelen en fantaseert dat Angiolina als een soort verpleegster bij hem verschijnt. Hij voelt het bloed weer door zjn aderen stromen en herziet zijn met een “mente senile” genomen besluit om met haar te breken. Dus Angiolina verdrijft zijn lusteloze ‘ouderdom’ zoals zij hem in het begin van het boek tot leven heeft gewekt! In zijn voorwoord bij de tweede druk, ‘de opwekking van Lazarus’ zegt hij, schrijft Svevo dat hij ondanks negatieve adviezen de titel wil handhaven omdat die ‘enkele dingen kan verklaren en verontschuldigen. Die titel heeft me gestuurd en ik heb hem doorleefd’. In zijn ‘Dagboek voor mijn verloofde’ (1896) schreef hij: ‘Gisteren ( ik heb het je meteen gezegd ) voelde ik me oud, oud en jou jong, jong. Nog nooit heb ik ons verschil in leeftijd zo duidelijk gevoeld en ik vraag je heftig me te zeggen of je, zelfs als je me oud, oud, steeds oud, vindt ‘tout de même’van me zou hebben gehouden. Blijkbaar had Livia Veneziani, zijn echtgenote, geen bezwaar tegen haar transformatie in Angiolina. Wout Hardeman
21/04/08 - 16:01
mariet kok (bezoeker)

Toen een vriendin mij vroeg,

Toen een vriendin mij vroeg, wat ik vond van het boek “Een man wordt ouder”zei ik haar, dat ik boeiend vond en goed geschreven en, dat ik blij was kennis te hebben gemaakt met de schrijver Seveno.Ik vertelde haar over de hoofdfiguur Emillio, een zwaar neurotisch man met narcistische en masochistisch trekken. Ook, dat deze man vanuit kinderlijk naïeve ideeën constant de verkeerde beslissingen nam, waar hij bovendien nooit iets van leerde. Ik heb deze mening nog steeds ondanks de mooie en leerzame recensies. Het doen me plezier Elizabeth Etty enigszins aan mijn zijde te hebben. Zijn wijze van leven en visie op vrouwen meende ik te moeten plaatsen in de tijdsgeest van toen. Het boek boeide me dus enorm, al hoopte ik soms wel, dat er eindelijk een wending zou komen. Die kwam er wel ja door het overlijden van zijn zus Amalia, al bracht dat in zijn gedrag geen enkele verandering.De lafaard liet haar ook op dit laatste moment in de steek!
21/04/08 - 16:00
Marco (bezoeker)

Briljanter dan Etty door heeft

Zoals Elsbeth Etty in haar recensie zegt is Amalia natuurlijk vanuit het standpunt van tragiek de meest interessante persoon in het boek. Zij is de echte held maar ook weer een beetje saai. Emilio daarentegen is zo’n barre antiheld terwijl hij onder zijn eigen zelfmedelijden bezwijkt dat je aan het eind hem wel zou willen toeschreeuwen dat hij wat meer aandacht aan zijn arme zus had moeten geven. Dan had hij die tragedie tenminste kunnen voorkomen. In plaats daarvan blijkt hij schuldig aan zijn eigen drama en dat van zijn zus. En omdat je het allemaal ziet gebeuren vanuit het oogpunt van de schuldige zelf, beleef je de onherroepelijke ergernis van de toeschouwer des te meer. Ik denk dat de keuze van Svevo briljanter is dan Etty door heeft. Een draak van een boek? Misschien moet je je kunnen inleven in iemand die vrouwen onbegrijpelijk vindt om dit boek te waarderen. Misschien ging dat voor Etty een brug te ver.
21/04/08 - 16:15
Wim van Hoorn (bezoeker)

geen half-debiele neuroot

Ben het helemaal met de vorige reactie eens !!!! E. Etty heeft met forse tegenzin “Senelita” gelezen en inderdaad kunnen via onze ‘moderne’ blik de gedragingen en gedachten van veel figuren futiel lijken, maar het was niet de bedoeling van Svevo om een maatschappijkritisch boek af te leveren. Hij beschreef slechts het (dis)functioneren van een viertal mensen die in een verstikkende maatschappij leven waarin de dubbele moraal nog sterk heerst. Emilio is dan ook geen ‘half-debiele neuroot’ (zoals Elsbeth meent), maar wel een wereldvreemde, overgevoelige jongeman (Svevo’s alterego?), die de hele roman door switcht tussen een goed inzicht in anderen en tamelijk autistisch gedrag. Achterliggende oorzaak: zijn eerste liefdesperikelen (en hij is al 35 jaar!) hebben hem totaal uit het lood geslagen. Daardoor verwaarloost hij zijn zus Amalia, maar hij heeft wel oog voor haar: ‘Een intens medelijden beving hem bij de gedachte dat een eender verdriet als het zijne boven het hoofd van dit zwakke persoontje hing’ en een paar dagen later: ‘Met loden schoenen * liep hij de trap op, Amalia moest het nu wel begrepen hebben’, namelijk dat Stefano Balli waar ze verliefd op is, niet meer bij hen thuis zou komen. En inderdaad: ‘het glas en kopje voor Balli verschenen niet op tafel. Amalia wachtte niet meer’. Geen soap vind ik, maar subtiel en ontroerend. Etty vindt verder dat Svevo een karikatuur maakt van Amalia. Ze zegt echter ook: ‘Had Svevo haar tot hoofdpersoon gekozen…dan was zijn roman wellicht onsterfelijk geworden’. Zo slecht is Amalia dus niet neergezet. Het zijn ook niet slechts een paar passages die aan haar zijn gewijd, doch bijna het hele laatste deel van de roman staat in het teken van dit personage dat tegelijk heldin en antiheldin is. Ik meen dat Etty, beïnvloed door haar antipathie voor de keuze van de schrijver een aantal zaken in het boek niet helemaal juist in schat. Zo zegt ze, overigens terecht, dat Otten het eind verkeerd heeft geïnterpreteerd (Amalia sterft niet aan de drank zoals hij beweert), maar zelf zit ze er ook naast. Amalia pleegt namelijk geen zelfmoord, maar ze sterft aan een longontsteking! Haar etherconsumptie heeft haar gezondheid wel ondermijnd, maar van een opzettelijke daad (zoals bij Eline Vere) is geen sprake. Ze vraagt zelfs: ‘wat heb ik toch Emilio? Ik ga dood’. Nu wordt in de vertaling het woord ‘delirium’ gebruikt, maar zonder de toevoeging ‘tremens’ betekent dit gewoon: koortsdroom. Op last van de dokter proberen Emilio en zijn buurvrouw ook de koorts te temperen, want in haar conditie kan die snel fataal worden, maar tevergeefs. Als Emilio later de lege etherflesjes ontdekt, voelt hij zich schuldig: ‘Het was hem niet gelukt over het leven van zijn zuster te waken; hij zou nu trachten haar reputatie ongeschonden te houden’. Hij heeft zich teveel bezig gehouden met zijn eigen liefdesperikelen en dat beseft Emilio ook wel, maar zelfs op zo’n moment kan hij zich niet losrukken van zijn obsessieve passie. Een verouderd thema? In meen van alle tijden. * bedoeld wordt ‘met lood in de schoenen’
21/04/08 - 16:16
nico van der sijde (bezoeker)

Rijk personage

‘Marco’ en Elsbeth Etty vinden Amalia vanuit tragische optiek de ‘echte held’ en Emilio de barre antiheld die ergernis inboezemt: hij bezwijkt onder zelfmedelijden, heeft geen aandacht voor zijn medemensen, enzovoort. Maar is Emilio niet juist ook tragisch, of liever tragi-komisch, OMDAT hij ergernis inboezemt? Liefde lukt hem niet, compassie met zijn zus al evenmin, sturing geven aan zijn leven al helemaal niet en alle hoop blijkt illusie. Emilio is een en al machteloosheid, een averechts in zijn eigen hoofd ronddraaiend ego wiens levenspad vol ligt met bananenschillen en onnozele bloopers. Dat maakt hem eenzaam en tragisch. Hij mist daarbij de grandeur en grootsheid van de geijkte tragische held. Maar dat maakt hem NOG tragischer: niet alleen dat alles mislukt is Emilio’s tragiek, maar ook dat alles op ergerniswekkende en onbenullige wijze mislukt. Tegelijk is Emilio ook een komisch personage, omdat wat hij denkt en doet vaak te genant is voor woorden en vrij grotesk bovendien. Ja, bij het lezen (jaren geleden alweer) voelde ik mee met Emilio, juist ook DOORDAT ik mij aan hem ergerde en om hem moest lachen. Een rijk personage, kortom!
21/04/08 - 15:55
J.A. van Minnen-Gast (bezoeker)

Het heeft allemaal niets met moraal te maken

Elsbeth Etty bespreekt Svevo’s boek als een kijk op 19de-eeuwse sekseverhoudingen. Dit verbaast mij. Ik las het als een minutieus uitgewerkte, kleurrijke en soms geestige, onthulling over egocentrisme, pretentie en absurde liefdeloosheid in bewust nagestreefd maar mislukt, of half-mislukt, kunstenaarschap. Emilio en Balli, in wie hij een soort leermeester ziet, zijn uitvreters van emoties ter wille van hun kunst. Balli loopt mee achter een kar volgestouwd met jankende honden die voelen dat zij afgemaakt gaan worden. Mijn Engelse editie (As a Man Grows Older, Penguin 1983, p. 127) vermeldt: ‘….he indulged in the emotion because it increased his artistic sensibility.’ Deze behoefte aan emotie gaat over lijken. Balli is bij het sterven van de foei-lelijke Amalia en zij geeft hem dan een schoonheidservaring, hetgeen Emilio gelukkig maakt. Het heeft allemaal niets met moraal te maken. Die moet je dan ook buiten spel zetten om van dit boek te kunnen genieten. Met feminisme aankomen is al helemaal dwaas.
21/04/08 - 15:54
brede kristensen (bezoeker)

Een aanfluiting

Elsbeth Etty’s bespreking van Italo Svevo’s “Een man wordt ouder” vond ik een aanfluiting. Zelden heb ik een recensie gelezen waarin de recensent(e) haar eigen maatstaven zo onbeschaamd aan een schrijver oplegt. Waarom moet een schrijver zo nodig ‘een andere maatschappij in zijn blikveld hebben’ ? Waarom moet hij ‘worstelen met veranderende maatschappelijke inzichten en verhoudingen? Waarom mag Svevo van haar geen boek schrijven met een ‘hopeloos verouderde persoon, Emilio, als hoofdpersoon”? Kan mevrouw Etty mij vertellen wanneer iemand ‘verouderd’ is? En waarom veroudering iemand diskwalificeert voor het spelen van een hoofdrol? Ook in een boek dat veroudering als thema heeft? Ik voel mezelf ook regelmatig ‘verschrikkelijk verouderd’ en, naar ik vermoed, was dat met Svevo eveneens het geval. Is het dan verboden iets op literair gebied te ondernemen? Met dit soort maatstaven is Svevo zelf al bij voorbaat humorloos gediskwalificeerd. Wat een contrast met Svevo’s eigen, subtiel-spottende zelfdiskwalificatie, zoals hij die in de persoon van Emilio ruim een eeuw geleden tot uitdrukking bracht. Zeker zijn er redenen om te verklaren dat dit boek niet helemaal ‘af’ is en anders gecomponeerd had kunnen worden en dat het niet haalt bij de bekentenissen van zijn andere grote hoofdpersoon, Zeno. Maar daarom gaat het niet. In onze wereld die wemelt van zichzelf serieus nemende en zichzelf verheffende figuren, ervaar ik het als een verademing iemand tegen te komen, verouderd of niet, die het aandurft zo droogjes met zichzelf de spot te drijven, zonder in masochistische destructie te vervallen. Ik mag hem wel, die Svevo en ik vind dat hij het helemaal niet verdient door mevrouw Etty als een schooljuffrouw op de vingers getikt te worden.

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.