het boek heeft karakters van bordkarton, het is een grote column over zijn kritiek op het hedendaags kunstbeleid, Joost blijf maar weg van de romankunst, geef je ongenuanceerde mening in korte stukjes in de krant. Je praat als een dominee en dwangmatig docent tegelijkertijd. Kon mijn aandacht er wel bijhouden in overvolle druk kletsende trein, dat is dan de enige aanrader

Dit zal weinig bijdragen aan de discussie vrees ik, want ik kan alleen maar zeggen dat ik van "Duel" van Joost Zwagerman genoten heb en het in een ruk heb uitgelezen. Jammer dat het zo kort is, maar dat kan nu eenmaal niet anders bij een boekenweekgeschenk. Onderhoudend, humoristisch, (beetje) spannend, er zit vaart in. De ideeën over kunst en het hedendaagse kunstbeheer geven stof tot overpeinzing en spraken mij (zelf kunstbeoefenaar) nogal aan.
Het boek De Kunstroof van Ian Rankin heb ik niet gelezen (maar dat ga ik snel eens doen). Maar er zijn ongetwijfeld meer voorbeelden op te diepen met een vergelijkbare intrige, dus ik hoop niet dat de suggestie wordt gewekt dat het om plagiaat gaat?

Nog afgezien van de niet ter zake doende vloek in de eerste zin van 'Duel' is het Boekenweekgeschenk 2010 een gekunsteld, warrig en saai boekje, opgebouwd rondom met onnodige synoniemen opgetuigde BN-ers uit de kunstwereld. Is Zwagerman bang voor juridische gevolgen als hij de ware namen had gebruikt?. Maar daarvoor hoeft hij echt niet te vrezen met dit met allerlei flauwiteiten tot in het oneindige opgerekte verhaal. Het einde van het verhaal is zelfs lachwekkend onbenullig en gaat uit als een nachtkaars.
Over vervalsing en diefstal van kunst zijn veel betere boeken verschenen en over heel wat boeiender onderwerpen uit ons rijke erfdeel op dat gebied. In Zwagermans werkje is de vervalser een vrouw die de kunstwereld te kakken wil zetten. Niets nieuws onder de zon, want Han van Meegeren deed dat al driekwart eeuw geleden en veel geraffineerder dan in 'Duel' wordt geschilderd.
Kortom: een misser van jewelste.

Joost Zwagerman is geen groot schrijver. Het ontbreekt ‘m aan eigenheid, en verbeelding. Het tafereel uit de proloog van Duel is veelzeggend: “Toen hij plat op zijn buik op het water terechtkwam, stond zijn huid direct in lichterlaaie.” Toen pas! De hoofdpersoon van negen jaar handelde uit verliefdheid blijkt later, dus z’n buik stond al langer in lichterlaaie, maar Zwagerman gaat ’t hier om de schaamte, het gevoel van mislukking van de ‘grote vent’. Uit die eerste scene blijkt een oppervlakkigheid van de hoofdpersoon, die op verschillende plekken terugkeert: “Verhooff had weinig op met berglandschap. Hij was van jongs af aan iemand die gedijde bij de vlakte. Traag door oneindig laagland gaan, dat was je ware.” (p.54) Goh, verhip, een echte Hollander die zijn klassieken kent, moet de lezer denken. Maar dat trage past helemaal niet bij Verhooff, die een snelle jongen is, getuige de rest van het verhaal. Zwagerman laat de hoofdpersoon ook nog eens in diezelfde proloog zijn eigen vergelijking onderuit halen. Die deugt niet want je kunt ‘m niet doorvoeren tot het gaatje. Hier is de ‘grote vent’ aan het woord, die van de Hollandse rechtlijnigheid, gespeend van iedere lyriek. Deze Verhooff doet en denkt in de rest van de novelle onbesuisde dingen die niet rijmen met dit beeld.

Tot zover mijn negatieve kritiek. Zwagerman moet het niet hebben van dieptes en hoogtes. Toch heb ik het boekje uitgelezen, in een sneltreinvaart, letterlijk en figuurlijk. De intrige was vermakelijk, en Zwagerman doet met kennis van zaken de tragiek uit de doeken van de stand van de kunst in de 21e eeuw. Ik begon me af te vragen waarom er op de school waar ik werk geen kunst hangt. Vooral de zinnen op p. 47/48 zetten mij aan het denken:”...: de Rothko hing aan een wand in een klaslokaal voor debiele en imbeciele kinderen. Op school bekwaamden deze kinderen zich veelal in zang, dans, handvaardigheid en andere pedagogisch-didactisch verantwoorde bezigheden waar zij, zo veel wist Verhooff er nog wel van, doorgaans een plezier aan beleefden waar het kinderen aan de andere kant van het IQ-spectrum nog weleens aan kon ontbreken.” Deze zin is blijven hangen, hierin lees ik kritiek op het kunstbeleid, terechte kritiek. Het project van Emma Duiker was natuurlijk radicaal, anarchistisch, en onrealistisch, maar waarom is er zo weinig aandacht voor kunst bij de burgers? Gaan de miljoenen wel de goede kant op? Waarom zijn de scholen van Nederland zo kaal? Zal dat gebrek aan gevoeligheid voor de kunsten niet voortvloeien uit de ‘elitaire’ houding tegenover kunst? Leerlingen krijgen Culturele Kunstzinnige Vorming, maar dit vak levert geen cijfer op, is maar een doekje voor het bloeden. Evenzo gaat het literatuuronderwijs teloor: het gebrek aan weging op de eindlijst maakt dat kinderen op de middelbare school niet doordrongen raken van het belang van literatuur, en al de verwondering die zij oplevert. Zwagerman slaagt als aanzwengelaar van die discussie, en daarom is het wat mij betreft een geslaagd Boekenweekgeschenk