Vier jaar zijn verstreken – en dus is het tijd voor de verkiezing van de nieuwe Dichter des Vaderlands. Voor het eerst geschiedt dat door middel van een shortlist, opgesteld door een commissie van wijzen. De vijf kandidaten hebben elk, ter ondersteuning van hun kandidatuur, een gedicht over het jaar 2008 geschreven, dat hieronder staat afgedrukt. Van de Dichter des Vaderlands wordt verwacht dat hij of zij optreedt als ambassadeur van de Nederlandstalige dichtkunst en, naar eigen inzicht, bij tijd en wijle een vers schrijft over een actueel thema, dat in NRC Handelsblad wordt gepubliceerd. Materiaal voor een keuze:

Tsead Bruinja
SNEEUW

in het jaar 2008 was ik geen vrouw van vijfenvijftig
lag ik niet drie dagen bedolven onder de sneeuw
werd mijn eigen vrouw niet door tien mannen verkracht
en levenloos uit een rijdende legertruck geworpen
werden onze kinderen niet van ons afgepakt
in het jaar 2008 was ik een man van vierendertig
rende ik samen met mijn vrouw
naakt over het strand van een duits waddeneiland
doken we een aprilkoude noordzee in
alles aan mij werd klein
in het jaar 2008 was ik niet zwart
deed ik geen gooi naar het presidentschap
waren er geen honderd geweren op me gericht
werd ik maar matig gehaat

in dat afgelopen jaar kwam ik te vaak bij mijn huisarts
die me zei minder te gaan drinken die me maagtabletten gaf
en ik dacht ik ben toch vierendertig en nog geen vierenzestig
en begon minder te drinken

in het jaar 2008 was ik geen vrouw van vijfenvijftig
die drie dagen onder de canadese sneeuw bedolven lag
voor wie ik haar diepgelovige man bij de keukentafel bidden zag

in het jaar 2008 heb ik goddank mijn vrouw mijn handen en voeten nog

Tsead Bruinja (1974). Laatste bundel: Bang voor de bal (Cossee, 2007)

Erik Menkveld
ZWARTE TRANEN

Wat heb ik er weinig van meegemaakt,
de myriaden voorvallen op aarde
die eindigden binnen de 31 miljoen
622 duizend en 401 seconden
uitgeroepen tot het jaar 2008.

Al het schenden, met voeten treden,
graaien, overstromen, al het fanatieke
moorden en oplaaien – godzijgeloofd
kon ik ze hier gedrukt voorbij zien komen
en overgaan tot de orde van mijn dag.

Is het ooit anders geweest? De een heeft
nooit geweten wat hem raakte, de ander
is het weer vergeten. Zelfs de zwarte
tranen van de hoop vervagen al.
Wolkjes inkt in een oceaan.

Erik Menkveld (1959). Laatste bundel: Een prachtige dag (Van Oorschot 2005)

Ramsey Nasr
IK WOU DAT IK TWEE BURGERS WAS (DAN KON IK SAMENLEVEN)

en dit is mijn gedicht, komt u binnen
let niet op de galm, wees niet bang
laat ons beginnen in leegte
welkom in mijn krater van licht

ooit kwamen wij samen, u en ik, weet u nog
koel leefden wij op in de glans van een roemer
onze schaduwen als helder kristal
onze roem even terloops als de lichtval
op de brief van een windstille vrouw

goudbestoft waren wij
bleek, bijna doorschijnend van liefde waren wij
wij loken de ogen voor de ander

en wij hielden van boetedoen
vroeg iemand hoe het met ons ging
dan zeiden we naar waarheid
we schamen ons kapot, meneer
wij waren er heilig van overtuigd
dat wij ooit onze bloedeigen heer
zelf met gesels ineengeslagen
en op eigen houtje gekruisigd hadden
de apocalyps stond bij voorbaat
als straf op ons netvlies gebrand

en wat is er gebeurd in die paar eeuwen
dat wij even de andere kant opkeken?

ik wilde u graag een vaderland tonen
vormvast, zuiver en met volgehouden metaforen
een gedicht kneden over ons, maar toen ik begon
moest ik toezien hoe hier het ene volk
het andere spontaan begon te vagen
als twee onverenigbare republieken

hoe kwamen wij zo snel van nietig tot lomp
van weerschijn tot alomaanwezige schreeuwhomp?
hoe kon uit zuinige rupsen dit hummervolk opstaan?

ze zeggen: omdat god verdween - onze vader
had besloten nog wat onzichtbaarder te worden
dan hij al was, kijken of dat kon, nee dat kon niet
weg was god
                     en in dit stilleven met grote afwezige
stonden nu de verbijsterde nederlanden
hun monden nog vol van vergankelijkheid
vol wuftheid en alom gewaardeerd doodsverlangen

al hun ijdelheid was ijdelheid gebleken
al hun schijn, hun gekoesterde slijk, heel dit spiegelpaleis
dat men ooit voor oneindigheid hield
werd nu voorgoed onbewoonbaar verklaard
je hoorde de rijp op hun zielen kraken

en uit dat gat – daar werden wij geboren
kevin, ramsey, dunya, dagmar, roman en charity
als bij toverslag kwamen wij tevoorschijn
bungeejumpend, met oranje opblaashamers
gillend en krijsend en antidepressief
of zwijgend voor een breezer gegangbangd
welkom in nederland vakantieland

ja dat krijg je ervan, dit volk houdt men over
wanneer je de schuld uit ons lijf ramt
we vullen de holte met glimmende leegte

tussen psalmenzangers en pillenslikkers
tussen het goud en het blingbling
vond ik een land dat werd opgeheven

dit land is de wraak van de voorvaderen
als een beeldenstorm razen zij in ons voort
maar het bestaat – zoals ook het verband
tussen kinderstring en boerka bestaat
tussen karnemelk en comazuipen: hol en bol
schuiven wij onze eeuwen ineen

elkaar opheffen is onze kracht
wij streven van nature naar leegte
zoals een cycloop naar diepte snakt

ziet u, een vaderland wilde ik u tonen
niet deze woestijn van oneindige vrijheid
maar hier wonen wij, en hoe mooi zou het zijn
als iemand ooit als een tweedehands godheid
rijm voor rijm een land zou bouwen
voor dit volk dat zijn volk mist

hier, in de open kuil van onze ziel
juist hier zou iets groots kunnen worden verricht
laat ons beginnen met een gedicht

Ramsey Nasr (1974). Laatste bundel: Onze-lieve-vrouwe-zeppelin: Antwerpse gedichten (Bezige Bij, 2006).

Joke van Leeuwen
2008

Wat zullen we onthouden. De op hol geslagen
bazen, het toevertrouwde geld dat smolt als was,
waarna werd afgevloeid alsof dat licht en stromend kan.
Wie een verwant verloor een naam, dit stervensjaar.
Papier bewaart de onbekenden die even voor een
ongenadig schieten te leven zaten op een ver terras.

Wat zullen we vergeten. Opstandig stampen in de
straten. Wie heeft gemeend te moeten zeggen dat.
Wie won. Hoeveel er doodgeblazen werden in een
afgesloten land, op zoveelduizend afgerond.
Hoe vaak we zeiden: doe die deur nou dicht,
we mazen zochten in een misverstand.

Wat zullen we bewaren. We sliepen goed of niet,
kookten de oogst, staken ons dag na dag weer in
gekleurde kleren, aten en dronken, hadden lief of
wilden dat dat kon. Wie toen verwacht werd
en gebaard zal diep in deze eeuw dit oude jaar
tweeduizend acht noteren, om wat begon.

Joke van Leeuwen (1952). Laatste bundel: Fladderen voor de vloed: verzameld werk (Muntinga pockets, 2007)

Hagar Peeters
ZINLOOS GEDICHT

Beste dode postbode, verkeersregelaar, hoofdagente

u bent voor mij de helden van 2008

u en alle anderen dankzij wier (mijn stiefvader verbeterde dit) waakzaamheid wij kunnen dromen

ik ben een meisje van 12

mijn vader ging ook dood door zinloos geweld
de man die hem had doodgeslagen zei in de rechtszaal dat als hij niet was gaan vechten maar mijn gedicht was gaan lezen, hij mijn vader niet doodgeslagen had

als je een gedicht leest moet je je goed concentreren
en misschien ben je daarna misschien wel ontroerd
en als je diep nadenkt of ontroerd bent, kun je niet meer boos zijn

als je heel dronken bent kun je ook geen gedicht lezen dus moet je eerst niet meer dronken zijn als je dit gedicht wilt gaan lezen
als je gaat slaan omdat je dronken bent ga je dan dus niet meer slaan omdat je dan niet dronken bent

je kunt ook tot tien tellen maar tot tien tellen is heel vervelend

iedereen die iemand wel eens zinloos heeft gedood heeft wel eens naar een liedje geluisterd dat hij mooi vond

een gedicht is een geschreven liedje dat je mooi vindt

het is zonde als er liedjes worden gezongen die mooi zijn maar niemand luistert

het is zonde als er gedichten worden geschreven en niemand leest ze omdat iedereen het te druk heeft met ongeduldig zijn waardoor hij anderen slaan wil

iemand die iemand doodslaat denkt dat dat op dat moment het allerbelangrijkste is
maar er zijn gedichten waarin iets staat wat nog veel belangrijker is
ik wil dit gedicht geven aan alle mannen en vrouwen in alle gevangenissen waarin ze zinloos hun tijd zitten te verdoen omdat ze zinloos iemand hebben doodgemaakt zodat ze als ze toch niets beters te doen hebben mijn gedicht kunnen gaan lezen

als ze het niet kunnen lezen kan ik het voor ze laten vertalen door een tolk ofzo want dit gedicht rijmt niet dus is het heel makkelijk te vertalen

het is een heel makkelijk gedicht dat iedereen wel zou kunnen begrijpen

want ik ben een meisje van 12 en mijn vader is doodgeslagen door iemand die met zijn verkeerde been uit bed was gestapt.

Hagar Peeters (1972). Laatste bundel: Loper van licht (Bezige Bij, 2008)