"Je bent geen boekverkoper als je Madame Bovary niet in huis hebt”
Dirk van Weelden noemt het een “militante literatuur”. Een literatuur “die ertoe doet”. Nu de boekhandels volgens hem supermarkten zijn geworden, de media steeds meer aandacht besteden aan randverschijnselen in de literatuur en het literatuuronderwijs op de tocht staat, is er vraag naar een literatuur die op deze verschijnselen reageert. Hij schreef er een pamflet over (Literair overleven!), dat zondag als uitgangspunt functioneerde op een door de Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam georganiseerd literatuurdebat tussen boekhandelaren, critici, redacteuren van uitgeverijen en schrijvers. Van Weelden liet zich kritisch over een onderdeel van het literaire bedrijf uit (de uitgeverij, de boekhandel, enzovoort), daarna gingen steeds twee vertegenwoordigers van die sector over de stelling in discussie. Een belangrijk thema dat in veel debatten terugkwam was de vraag hoe het te voorkomen is dat boeken volgens een beproefde formule geschreven worden, de volgens Van Weelden geschetste “eenheidsworsten, waardoor iedereen hetzelfde boek leest”.
Wim Sluijs van Selexyz Scheltema gaf toe dat het bij zijn zaak vooral om de winst draait. Selexyz Scheltema wordt bestierd door een holding, die aan het eind van het jaar streng naar de cijfers kijkt. Dat resulteert inderdaad in grote stapels van hetzelfde (de Hosseini’s, de Kluuns), maar juist door de enorme verkoop van die boeken kun je ook het mooie, maar financieel minder rendabele literaire boek in de kast zetten, verzekerde Sluijs. “En er is een denkbeeldige ijzeren lijst met boektitels die je sowieso in huis moet hebben. Je mag jezelf geen boekverkoper noemen als je niet altijd Flauberts Madame Bovary kunt aanbieden.”
Herm Pol van boekhandel Athenaeum stond kritisch tegenover Sluijs. Hij pleitte ervoor zoveel mogelijk kwaliteit in de winkel hebben, “want winst maken komt niet op de eerste plaats.” Pol wil zoveel mogelijk diversiteit en weinig bestsellers in een boekhandel, wat neerkomt op veel lage stapels. Hij is zich echter ook bewust van een omwenteling in de boekenbranche. “De verkoop van een boek gaat steeds meer op de verkoop van andere producten lijken. Eerst was het zo dat de boekhandelaren het aanbod creeërden, waar de vraag van de klant zich op afstemde. Nu is dat verschoven naar een vraag-aanbodconstructie, zoals in andere branches gebruikelijk is.”
Volgens Willem Desmense van de kleine uitgeverij IJzer is er in veel boekhandels sprake van “schreeuwende stapels”: grote collecties van hetzelfde boek dat vervolgens iedereen koopt omdat het relevant lijkt te zijn. IJzer brengt juist boeken in hele kleine oplages op de markt, maar ook die moeten uiteindelijk wel verkocht worden. “Als ik geweldig werk van Beckett of Cortázar op de markt breng omdat geen andere uitgeverij dat aandurft, vindt iedereen dat moedig en bijzonder. Maar de klant is wel steeds moeilijker te vermurwen. Hij is minder avontuurlijk geworden.”
Kluun was scherp maar optimistisch. De roep van Van Weelden om een andere literaire wereld (die in grote lijnen door veel debattanten gesteund werd) kon niet op Kluuns steun rekenen. Hij loofde de stijgende verkoopcijfers van boeken en de beschikbaarheid van veel titels bij een online-boekhandel als bol.com. “Het gaat dus goed met de literatuur”, concludeerde Kluun. “Het gaat goed met de literatuur, want het gaat goed met Kluun”, maakte Doeschka Meijsing daarvan. De schrijfster weet na het grote succes van haar roman Over de liefde naar eigen zeggen “niet wat ze met al het geld moet doen”, maar bracht ook de voorgaande 35 jaar van haar schrijversschap in herinnering, toen het vaak sappelen was.
