Literaire tijdschriften zijn niet langer een kweekvijver van jong talent en zetten nauwelijks nog aan tot debat. Dat concludeert Bart Temme die volgende maand op het onderwerp afstudeert aan de Groningse universiteit. De letterkundige onderzocht alle artikelen in de laatste vijftien jaargangen van de vier grootste Nederlandse literaire tijdschriften: De Gids, Tirade, Hollands Maandblad en De Revisor.

In die periode publiceerden 3.849 auteurs in de genoemde tijdschriften, maar onder hen waren slechts 52 debutanten (1,4 procent). De uitgeverijen Querido, De Bezige Bij, Meulenhoff en De Arbeiderspers putten amper uit literaire bladen. Slechts één op de acht debutanten publiceerde eerder in een literair tijdschrift. Als ze dat wel doen, zegt Temme, is dat vaak in het tijdschrift van een andere uitgeverij.

Ook de andere traditionele functie, het bieden van een podium voor literair debat, blijkt nagenoeg verdwenen. Slechts 0,8 procent van de 5.812 tijdschriftstukken van de laatste vijftien jaar was een bijdrage voor debat.

De Nederlandse literaire tijdschriften zijn al jaren onderwerp van heftige polemieken. De lezersaantallen lopen sterk terug: in 2006 hadden maar vier van de door het Nederlands Literair Productie-Vertalingenfonds gesubsidieerde tijdschriften tussen de 500 en 1000 abonnees; in 1993 waren er nog vijf literaire tijdschriften met meer dan 1000 abonnees. Dit jaar hielden Bunker Hill en Raster op te bestaan. Het productiefonds steekt jaarlijks 300.000 euro in twaalf Nederlandstalige en Friestalige tijdschriften.

Enkele jaren geleden betoogde Ilja Leonard Pfeijffer (redacteur van De Revisor) nog dat in literaire tijdschriften ‘de literatuur van morgen’ wordt geboren. „Daarin heeft hij gewoon ongelijk", aldus onderzoeker Temme.

Er wordt, volgens Temme, met dubbele maten gemeten. ‘Het is opvallend dat Pfeijffer zijn manifest voor een nieuwe poëzie in Trouw plaatst en niet in de Revisor. Hij wéét dondersgoed dat hij daarin geen publiek bereikt.’ Temme vroeg de redacties van de tijdschriften om een reactie, maar zonder resultaat: „Bastiaan Bommeljé van Hollands Maandblad, bijvoorbeeld, wilde niet ingaan op mijn bevindingen. Iedereen verdedigt zijn eigen blad. Dat is begrijpelijk, maar actie en innovatie zijn hard nodig. Anders verkopen we straks alleen nog boeken van bekende Nederlanders." De oorzaak voor de neergang van de tijdschriften ziet Temme in de bestsellercultuur. „Een schrijver moet een bekende kop hebben, anders is er niemand geïnteresseerd."