De Italiaanse agent die Tabucchi vertegenwoordigt, Antonella Fantonelli, is toeschietelijker. Ze legt uit dat de zaak gaat om drie woorden die in de titel van het boek staan. In de Italiaanse titel, althans. ''De oorspronkelijke titel is La testa perduta de Damasino Monteiro. Die titel is een integraal onderdeel van het boek. Tabucchi hecht bijzonder aan de naam van Damasino Monteiro in de titel, aangezien de roman is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal. Nu is het boek verminkt. Het verloren hoofd is een titel die bij ieder boek zou kunnen horen. Het zou een detective of horrorboek kunnen zijn.'' Dus moest Het verloren hoofd uit de handel.

Ook al omdat volgens Fantonelli in het contract voor de vertaling staat dat er zonder overleg geen veranderingen in de titel kunnen worden aangebracht. ''In een van de Scandinavische landen had men iets dergelijks met de titel gedaan, maar dat is nog gecorrigeerd voordat het boek daadwerkelijk uit kwam.'' In Nederland is het boek met de onthoofde titel echter gewoon naar de boekhandel gestuurd. Fantonelli: ''Wij kregen het pas onder ogen toen het al in de handel was. Antonio Tabucchi heeft toen een Nederlandse advocaat in de arm genomen.'' Dat is de Amsterdamse jurist Joris van Manen. ''Uit het feit dat er in het contract een passage is opgenomen over de vertaling van de titel, blijkt al dat de auteur daar bijzonder aan hecht dat die goed wordt vertaald. De Bezige Bij heeft gewoon niet de moeite genomen even contact met hem op te nemen.' Van Manen heeft de uitgeverij formeel verzocht het boek opnieuw uit te brengen met Damasino Monteiro in de titel. ''Er is een contract voor de publicatie van de vertaling gesloten. De Bezige Bij heeft het boek direct teruggehaald, maar nu wil men het boek helemaal niet meer uitgeven.'' Dat blijkt volgens Van Manen uit een brief die de uitgeverij hem stuurde.

Tabucchi, die op het moment in Griekenland verblijft voor de promotie van een ander boek, beraadt zich volgens zijn advocaat op juridische stappen om publicatie van het boek onder de correcte titel af te dwingen. Suzanne Holtzer van De Bezige Bij wil niet meer kwijt dan dat de uitgeverij hoopt er de komende weken met Tabucchi uit te komen, zodat het boek weer in de winkel ligt.

Ammerlaan

Robbert Ammerlaan begint op 1 maart als directeur van De Bezige Bij, waar hij Albert Voster opvolgt. Ammerlaan (54) is nu nog directeur van Ambo/Anthos. Die uitgeverij is inmiddels begonnen met het zoeken naar een opvolger.

De nieuwe directeur heeft enige tijd getwijfeld over de overstap, maar koos ''na even geworsteld te hebben'' voor het grote Nederlandstalige fonds van De Bezige Bij, die onder andere de boeken van Harry Mulisch en Hugo Claus uitgeeft. ''Bij Anthos heben we ons op zakelijke gronden vooral gericht op de Engelse en Amerikaanse literatuur. Daarin konden we ons een goede positie verwerven. Dat is echter maar een deel van mijn eigen belangstelling. Ik wil dan ook niet Anthos gaan overplanten naar De Bezige Bij.''

Wel is het mogelijk dat auteurs dezelfde overstap maken als hun uitgever. Ammerlaan is goed bevriend met John Irving. ''Hij weet van mijn vertrek, maar ik weet niet wat hij doet. Wel is het zo dat toen ik een aantal jaren geleden vertrok bij Unieboek, hij is meegegaan.''

Ammerlaan stapt over van een goedlopende uitgeverij naar eentje waar de laatste jaren veel ruzie was. ''Ik heb De Bezige Bij tot nu toe alleen van buiten gevolgd en ik zal de komende tijd proberen uit te vinden wat er precies is gebeurd. Deze uitgeverij is de vanzelfsprekende plaats voor nieuwe Nederlandse literatuur geweest. Dat moet weer zo worden.''

De Bezige Bij is ook nog steeds op zoek naar een adjunct-uitgever. ''Het tempo van die zoektocht wordt iets bescheidener'', zegt Ammerlaan. ''Ik wil eerst van binnenuit kijken wat er precies nodig is.'' Kort voor zijn benoeming werd bovendien uitgeverij Thomas Rap door de Weekbladpers aan De Bezige Bij toegevoegd. ''Daarvan wist ik pas in het laatste stadium, maar ik ben er erg blij mee. Thomas Rap en ik waren ooit van plan samen een uitgeverij te beginnen. Nu gebeurt dat toch nog een beetje.''

Ter zake

Schrijver Arie Storm is gestopt met de literaire nieuwsrubriek Ter zake in het weekblad Vrij Nederland. Storm verzorgde de rubriek sinds april van dit jaar. Volgens Carel Peeters van Vrij Nederland ligt de oorzaak van de breuk in een verschil van mening over hoe de rubriek moest worden ingevuld. ''Het beantwoordde niet aan onze verwachtingen. De rubriek was niet alert genoeg, er stond te weinig echt nieuws in en te veel follow-ups op berichten die al elders waren verschenen. Bovendien wilden wij graag meer nieuws over niet-literaire boeken. Overigens zijn we in goede harmonie uit elkaar gegaan.''

Storm bevestigt dat hij andere ideeën over Ter zake had dan het blad. ''Ik kon de rubriek niet maken zoals ik dat wilde doen. Wat mij betreft mogen de stukjes best persoonlijk zijn en kan er ook een feuilleton-achtig element in zitten, maar Vrij Nederland wilde een journalistieke aanpak.'' Bovendien kostte het werk hem veel tijd: ''Het was arbeidsintensief. Ik beschouw mezelf in de eerste plaats als romanschrijver, maar ik hield nog nauwelijks tijd over om aan een boek te werken.''

Vrij Nederland wil de rubriek met literaire nieuwtjes zo snel mogelijk hervatten. ''We zijn nog op zoek naar een opvolger voor Arie Storm'', zegt Peeters. ''Het moet de salon van onze Republiek der Letteren zijn.''