De zelfhaat die Van Tol op de overloop overvalt, staat niet op zichzelf. Want hij haat ook de buitenwereld met zijn vieze zwervers, gewelddadige computerspelen, hondsbrutale kinderen, verachtelijke familieleden en de goedwillenden die zich met zijn leven trachten te bemoeien. En de buitenwereld haat hem, omdat hij zich in zichzelf wil opsluiten. De pogingen daartoe zijn vergeefs: de onbekende die hem `men ontloopt het verleden niet' voorhoudt, komt aan het einde van het debuut van Arjaan van Nimwegen (1947) als winnaar uit de strijd.

De `rechtvaardige' waar Van Tol graag voor doorgaat is een gepensioneerde kleermaker die in de weekeinden liefdevol zorgt voor zijn dertienjarige mongloïde kleinzoon. Een man die zich bij het aankleden soms `een pullover gunt', in het restaurant nooit een ober roept, maar keurig een handgebaar maakt. Iemand aan wie je zijn pijnlijke verleden niet afziet: in dat verleden is hij bedrogen door zijn compagnon in de kledingzaak (financieel en in de liefde), is zijn moeder bij een brand omgekomen (wie heeft die aangestoken?), is zijn dochter op zeventienjarige leeftijd bezwangerd (door wie?) en enkele jaren later verdwenen.

Van Tol weet het antwoord op de vragen, maar had goede hoop de eindstreep van zijn leven te halen zonder ooit nog aan dat verleden te denken. Als een oom sterft, gaat hij op rouwbezoek, niet uit droefenis, maar ter controle: `Er was een getuige minder, en daarvan diende hij zich te vergewissen'. Ter plaatse moet hij zich pantseren tegen de bemoeienissen van zijn twee nichten en hun `valse rechtvaardigheid', die wordt `gepraktiseerd in gebaren en lachjes, in zangerige woorden, allemaal bedoeld om hem in te pakken en, als zijn waakzaamheid een moment verslapte, mee te sleuren in een poel van geveinsde gevoelens.' Uiteindelijk zijn het de verzorgster van de kleinzoon en de zoon van de compagnon die een net om Van Tol spannen van waaruit geen ontsnapping meer mogelijk is – waarna de uitkomst eigenlijk nog wel meevalt.

Van Nimwegen vertaalde eerder werk van Verlaine en publiceerde verhalen en poëzie in De Tweede Ronde, Hollands Maandblad en Maatstaf. Van Tol kijkt om schreef hij, zo staat in het boek te lezen, in de periode 1998-1999. Waarom het manuscript drie jaar op publicatie heeft gewacht is een raadsel en eerlijk gezegd ook doodzonde, want het is een overtuigend debuut. Van Nimwegen beschrijft de ontmanteling van zijn hoofdpersoon in eenvoudige beelden en trefzekere zinnen, zoals deze over de geboorte van zijn dochter: `Hij repeteerde de verwachte gevoelens en zag de rituelen aan met antropologenblik.' Maar zijn werkelijke gevoelens zijn uiteraard niet te repeteren en niet te controleren, zoals zijn daden dat ook niet altijd waren. Daartegenover staat die `antropologenblik', waarmee Van Tol zichzelf het grootste deel van het boek beziet. Die behoedt Van Tol kijkt om voor zwaarmoedigheid of sentiment, bijvoorbeeld in zijn contact met de verzorgster van zijn kleinzoon: `Zijn inspanning werd beloond: de hinderlijke bekoorlijkheid trok weg en hij kon haar weer gewoon verachten'.

Tegenover de sterke punten staat dat Van Nimwegen soms te expliciet is, vooral waar het gaat om de verwarring tussen moeders, echtgenotes en dochters. In een van de laatste scènes laat hij die verwarring bij zijn hoofdpersoon bovendien zo radicaal toeslaan dat het boek zelf eronder te lijden heeft. Dat is de auteur echter vergeven, want de zich manmoedig tegen zijn eigen tragiek verzettende Van Tol is een mooi en ondanks alles sympathiek personage geworden, en Van Tol kijkt om het soort debuut waarvan je zou willen dat er meer verschenen.