Toen ik de vuistdikke roman Het lot van de familie Meijer van Charles Lewinsky in handen kreeg, dacht ik aanvankelijk met een dergelijk boek te maken te krijgen. Maar anders dan zijn naam doet vermoeden is Lewinsky geen Amerikaan, maar een Zwitser met een lange staat van dienst als schrijver van filmscenario’s. En zijn roman Het lot van de familie Meijer (in het Duits verschenen onder de titel Melnitz) is een weergaloos boek, waarin de geschiedenis van een Zwitserse joodse familie op een knappe manier wordt vervlochten met de politieke geschiedenis van Europa tussen 1871 en 1945.

Het lot van de familie Meijer bevat geen grammetje kitsch, maar is een indrukwekkend epos dat je gerust een joods- Zwitserse variatie op Thomas Manns Buddenbrooks kunt noemen. Als je er eenmaal in begonnen bent, kun je het niet meer wegleggen, zo gegrepen ben je vanaf de eerste bladzijden door de lotgevallen van veehandelaar Salomon Meijer en zijn familieleden. Lewinsky beschrijft hun belevenissen met humor en diepgang. Zijn personages, vooral Salomon met zijn eeuwige paraplu, zijn aangenomen dochter Chanele en zijn verre verwant Janki zijn goed getypeerd. Je gaat van ze houden en pinkt een traan weg bij hun dood, zoals je dat ook deed bij de sterfscène van senator Thomas Buddenbrook. Lewinsky heeft bovendien een rijke stijl, die in de uitstekende vertaling van Elly Schippers overeind is gebleven.

Dat de roman zich afspeelt in het neutrale Zwitserland is ook bijzonder. Haarfijn beschrijft Lewinsky het daar bestaande antisemitisme. Want ook het brave kleinburgerlijke alpenlandje blijkt zijn pogroms te hebben gehad. Als de oogst voorbij was trokken dronken boerenknechten er met de riek op uit om de joden een pak rammel te geven.

Lewinsky blinkt vooral uit als hij de hypocrisie van de niet-joodse, ‘tolerante’ burgerij ten opzichte van hun joodse medeburgers beschrijft. Een prachtige scène is die waarin Janki Meijer, inmiddels opgeklommen tot een gerespecteerd stoffenhandelaar en warenhuisdirecteur, een etentje geeft voor een paar niet-joodse notabelen. Aan tafel komt het naderende volksreferendum ter sprake over het ritueel slachten door joodse slagers. De niet-joodse Zwitsers werpen zich op als dierenvrienden, maar blijken in werkelijkheid hun joodse concurrenten in het zakenleven een nieuwe streek te willen leveren. De geestige en tegelijkertijd ernstige wijze waarop Lewinsky die discussie beschrijft, laat zien dat hier een groot schrijver aan het woord is.