Jarenlang heeft hij ze in een bruine enveloppe gedaan. Knipsels uit de krant over menselijke vergissingen. „Een kleine en verdorven hobby”, aldus Joseph Hallinan. Maar die verzameldrift leidde wel tot een intrigerend boek, in de Nederlandstalige versie met bananenschillen op de voorflap en de veelzeggende kop Uitglijers.

Iedereen hoort wel eens de vergoelijkende zegswijze ‘vergissen is menselijk’. Die klopt niet, zegt de auteur, oud-journalist bij de Amerikaanse beurskrant The Wall Street Journal. „In vele gevallen zijn onze fouten niet onze eigen schuld.” Althans niet helemaal, want de manier waarop we kijken en de wereld om ons heen waarnemen „is op een bepaalde manier vertekend”, schrijft Hallinan.

Mensen kunnen in een mum van tijd een situatie inschatten, dat is onze kracht. Maar de prijs die we hiervoor betalen, is dat we veel details missen. Bij een film die op een scherm geprojecteerd wordt, zien we geen stilstaande, maar bewegende beelden. We maken hier een ‘goede’ fout en dat gebeurt spontaan. Een vergelijkbare visuele vergissing door een arts die een röntgenfoto analyseert, kan echter dodelijk zijn.

Fouten komen zelfs voor bij professionals. Zeker wanneer zij hun tijd doorbrengen met het zoeken naar dingen die ze zelden zien, aldus Hallinan. Een radioloog die een mammogram analyseert, krijgt slechts in 0,3 procent van de gevallen te maken met een tumor. Een veiligheidsbeambte die op de luchthaven de bagage screent op zoek naar vuurwapens, heeft een kans van één op een miljoen er een te treffen.

Maar de foutenmarge in beide beroepen is aanzienlijk. De Mayo Clinic in de VS onderwierp ‘normaal’ bevonden röntgenfoto’s van patiënten opnieuw aan een onderzoek. Het resultaat was ontnuchterend: maar liefst 90 procent van de tumoren was al voordien zichtbaar geweest op de eerste röntgenfoto’s. En bij veiligheidsbeambten ontsnapte een op de vier vuurwapens aan de aandacht, zo bleek uit een test op het vliegveld van Newark.

Fouten komen ook voor door vooringenomenheid. Dit geldt zeker voor huisartsen die geld aannemen van farmacieproducenten – denken we. Of voor beursanalisten en financiële journalisten die aandelen bezitten die ze zelf in portefeuille hebben. De oplossing is vaak: maak dit bekend en laat het publiek zelf oordelen of er een bias is.

Maar studies hebben aangetoond dat wanneer mensen laten zien dat ze niet corrupt zijn, ze juist eerder geneigd zijn om corrupt te zijn bij de taken die ze uitvoeren. Psychologen spreken over de moral self-licensing. Door het openbaar maken van belangenconflicten krijgen de betrokkenen het gevoel dat ze een morele vrijgeleide hebben om ongeremd het eigenbelang na te streven. Ze worden blind voor hun eigen vooringenomenheid. Met als excuus: „Maar ik heb je toch gewaarschuwd?”

Een andere bron van fouten is multitasken. „Een van de grote mythes van de moderne tijd”, zegt Hallinan. De winst die we denken te maken door meerdere taken tegelijk uit te voeren, is vaak denkbeeldig. Ons brein gaat trager werken, de aandacht verslapt en we vergeten dingen. Dit leidt tot vergissingen. Dat Chrysler van auto’s ‘woonkamers op wielen’ wil maken en dat Microsoft-topman Bill Gates ons overal wil bereiken met spitsvondige software, noemt de auteur ronduit „gevaarlijk”.

De andere grote kwestie – hoe fouten voorkomen? – wordt door Hallinan veel beknopter uitgewerkt en dat is spijtig. Eén ding lijkt fouten alvast niet weg te nemen, aldus de auteur. „Toch niet zo goed als vaak wordt aangenomen. Dat ding is geld.”