Tot aan het eind van de jaren zestig verschenen er in Nederland geregeld aardrijkskundige woordenboeken. Dat is ook logisch. Men is in dit kleine land voortdurend bezig met het opheffen en herindelen van gemeenten, met het samenvoegen van dorpen en het bouwen van nieuwe buurtschappen, wijken en steden. Er komt dus van alles en nog wat bij en er verdwijnt van alles. De Nederlandse topografie is non-stop in beweging, en daardoor zou je verwachten dat er minstens iedere tien jaar een geactualiseerde editie van een aardrijkskundig woordenboek zou verschijnen.

Nee dus. Atlassen en plattegronden worden wel doorlopend bijgewerkt, maar het laatste boek dat alle plaatsen in Nederland inventariseert en beschrijft, dateert van 1968. Het werd dus hoog tijd om dit gat van dertig jaar te vullen en daartoe is onlangs een poging ondernomen door Frank van den Hoven.

Het boek van Van den Hoven is curieus. Het is in eigen beheer uitgegeven in een genummerde, gesigneerde oplage van tweeduizend exemplaren. Het is een dik, gebonden boek, met illustraties, dat een lieve duit moet hebben gekost. Men kan Van den Hoven dus bewonderen om zijn ondernemingszin, want het lijkt me een flink risico om zo'n kostbaar werk in eigen beheer uit te geven. Het boek is bij een paar gespecialiseerde antiquariaten te koop en te bestellen bij Van den Hovens uitgeverij, Filatop geheten.

Zoals de naam van de uitgeverij al aangeeft, wordt Van den Hoven door liefde voor de topografie gedreven. Dat blijkt ook uit zijn nogal breedsprakige inleiding. De auteur legt hierin uit wat hem voor ogen stond: een zo volledig en accuraat mogelijke inventarisatie van alle plaatsen, tot op het niveau van buurtschappen, die sinds 1800 in Nederland hebben bestaan. Hij geeft steeds aan in welke provincie een plaats ligt, in welke gemeente, iets over de ontstaansgeschiedenis, de verschillende schrijfwijzen van de naam, hoeveel mensen er woonden en of er een (hulp)postkantoor aanwezig was. Soms komt ook de herkomst van de naam aan de orde, evenals belangrijke bezienswaardigheden of historische gebeurtenissen. Vooral bij de kleine plaatsjes geeft hij een toelichting, want achtergrondinformatie over grote plaatsen is volgens hem makkelijk elders te vinden.

Hoe Van den Hoven precies te werk is gegaan, wordt uit de inleiding niet duidelijk. Hij heeft twee belangrijke bronnen verwerkt: de volkstelling van 1840 en een uitvoerige topografische lijst uit 1997. Omdat beide lijsten niet compleet zijn, heeft hij geprobeerd die aan te vullen. Op welke manier zegt hij niet, maar zijn bibliografie vermeldt honderden titels waarnaar regelmatig wordt verwezen. Van den Hoven heeft ook overwogen om alle aardrijkskundige woordenboeken uit de 19de en 20ste eeuw te inventariseren, maar 'die tijd was ons niet vergund'. Met de huidige werkwijze was hij al vijf jaar met het boek bezig.

De belangrijkste vraag is natuurlijk: hoe goed is dit boek? Is het een waardige opvolger van het werk uit 1968? Zeker is dat Van den Hoven heel veel informatie geeft. Zijn boek telt 15.000 ingangen, wat er volgens hem meer zijn dan in welk aardrijkskundig woordenboek dan ook. Maar al snel wordt duidelijk dat we hier toch in de eerste plaats te maken hebben met een ijverige, goedbedoelende en ambitieuze amateur. Van den Hoven, die zich op het visitekaartje dat bij ieder boek zit ingesloten 'makelaar in informatie' noemt, schrijft warrig. Zo heet het in de inleiding: 'Het nieuwe van dit boek is dan ook dat de erin vermelde gegevens op zich vaak niet nieuw zijn, maar dat het combineren van een veelheid aan verspreid vastliggende gegevens heeft geleid tot nieuwe inzichten, en dat deze lawine aan gegevens tevens in één handzaam boek is gebundeld.'

Maar een kleine steekproef leert dat lang niet alle informatie betrouwbaar is. Bij Warmond haalt Van den Hoven bijvoorbeeld een bron aan die beweert dat de Hervormde Kerk daar na de Tachtigjarige Oorlog nooit is herbouwd. Die kerk is wel herbouwd en ook de rest van het citaat bevat veel onzin. Van den Hoven ziet zijn bron als een 'standaardwerk', maar volgens de echte kenners is dat zeker niet het geval. Bij Rijpwetering wordt verwezen naar Oudade. Even lijkt deze plaats te zijn vergeten, maar ergens in de inleiding schrijft Van den Hoven dat hij bij de alfabetisering alle 'voorvoegsels, voornamen, bijvoeglijke naamwoorden en dergelijke' heeft weggelaten. Oudade is dus te vinden bij Ade, zoals je Sint Pancras bij de p moet zoeken. Verwijzen doet Van den Hoven niet, want dat kostte te veel ruimte. Waarom hij toch tientallen ingangen geeft die beginnen met oud- en oude- wordt niet duidelijk.

Dit alles neemt niet weg dat er natuurlijk veel in dit boek te vinden is. Ook in de vele bijvoegsels, waarin Van den Hoven onder meer informatie geeft over Nederlandse plaatsnamen in het buitenland, over veerponten, molens, watertorens, klokkenstoelen, toertochten, relevante Internet-adressen enzovoorts. Enigszins lachwekkend is zijn verklarende woordenlijst 'topotermen', met ingangen als air miles en wildplassen. Hoe het ook zij, uit alles blijkt dat dit boek met grote passie is gemaakt. Toch blijft het voorlopig nog wachten op een actueel, evenwichtig en echt betrouwbaar aardrijkskundig woordenboek van Nederland.