Boezeroenen wapperen als vlaggen in de wind, boekaniers vormen de schrik der zeven zeeën, varend op schepen met namen als 'De Zeezweep' en 'De Hamerhaai'. Een jonge schoenmakersgezel, recht van lijf en leden, neemt het op tegen een gevreesd zeeroverhoofdman. De Blauwe Boekanier van Tonke Dragt verscheen voor het eerst in 1964, als kinderboekenweekgeschenk van de stichting CPNB. Door de overvloed aan woeste baren, wilde baarden, piratenvlaggen en flessen vol zeemansverzen, drijvend op de golven, is het boekje haast een parodie op het zeemansverhaal.

Dat maakt het minder geheimzinnig en beklemmend dan Dragts andere werk, lekker is het wel. De echte Dragt-fan zal De Blauwe Boekanier niet graag in zijn collectie missen, al was het maar omdat het volstaat met de voor de schrijfster zo typerende geheimtaal, landkaarten en duistere voorspellingen. Ook de zwartwit illustraties in het kleine boekje zijn echt 'Dragts': veel middeleeuws aandoende pofbroeken, op troubadoers lijkende zeerovers en een enkele vrouw, parels rond haar ranke hals.

Gelukkig voor wie in 1964 het boekje misliep en ook de tweede, herziene druk uit 1985, werd De Blauwe Boekanier in 1996 heruitgegeven als Jeugdsalamander, voor het luttele bedrag van ƒ 11,-. Het is een van de meest uitbundige verhalen in de reeks Jeugdsalamanders, die uitgeverij Querido sinds 1983 uitgeeft. Vijfenzeventig titels telt deze unieke reeks nu, met boeken van uiteenlopende schrijvers zoals Els Pelgrom, Wim Hofman, Mensje van Keulen en Anton Quintana.

Paardenpockets, kostschoolverhalen of doorsnee avonturen (groepje kinderen met hond ontdekt geheime schat in ruïne) zijn niet te vinden tussen de Jeugdsalamanders. Maar verder vonden alle genres een plaats in de serie: van 'huis, tuin en keuken-verhaal' tot absurdistisch sprookje, van prentenboek voor driejarigen tot roman voor over hun identiteit peinzende pubers. In zijn geheel geeft de Jeugdsalamander-serie een beeld van (vooral) de Nederlandse jeugdliteratuur van de decennia na de Tweede Wereldoorlog. De oudste titels zijn, naast Het verhaal van Barbar het olifantje van Jean de Brunhoff (wat al in 1930 verscheen), waarschijnlijk de Jip en Janneke-boekjes van Annie M.G. Schmidt uit de jaren vijftig.

Sinds dit jaar worden Schmidts beroemde kleuterverhalen weliswaar nog steeds als Jeugdsalamander-pocket uitgegeven, maar dan toch gebonden. Zo krijgen ze, naast de handzaamheid, de stevigheid die voor een kinderboek wenselijk is. Veel kinderen willen hun lievelingsverhaal steeds opnieuw horen (of zelf lezen), eten het bijna letterlijk op. Mooi zijn de nieuwe, gebonden pockets ook, met hun heldere vormgeving, en ze passen waarschijnlijk precies in de zak van joggingpak, tent of regenjas. Voortaan worden alle Jeugdsalamanders op deze manier uitgegeven. In augustus zijn Heibel van Veronica Hazelhoff en twee Madelief-titels van Guus Kuijer te verwachten. De nieuwe Jeugdsalamanders kosten ƒ 14,95, slechts een paar gulden meer dan hun ongebonden voorgangers. Ze zijn bestemd voor kinderen onder de dertien jaar. Anders dan voorheen het geval was zullen echte jeugdromans bij Querido niet langer als pocket verschijnen.

Van Toon Tellegen, van wie vorige week bekend werd dat hij de Theo Thijssenprijs (de staatsprijs voor kinderboekauteurs) heeft gewonnen, verscheen onlangs als gebonden Jeugdsalamander Juffrouw Kachel, het meest afwijkende boek van zijn oeuvre. Waar in zijn dierenverhalen bedreigingen hoogstens even voorbij komen zeilen, om besproken te worden en dan in het veilige niets te verdwijnen, valt voor het gevaar dat de jonge dagboekschrijver, aan het woord in Juffrouw Kachel, belaagt, niet te vluchten. Elke dag van de week doemt het groot en onontkoombaar op, in de gedaante van zijn schooljuffrouw. Kachel stompt, met haar knokkels liefst, of slaat met vlakke hand. Ze leest spugend en onverstaanbaar voor, met een toffee in haar mond. Haar leerlingen moeten, als ze al niet in de hoek staan, rechtop zitten met hun armen over elkaar geslagen op de rug: 'in een soort knoop (-). “Als je te ver vooroverzit”, zegt zij, “komt je zwezerik in het gedrang”. '

Anders dan in Tellegens overige werk zijn dromen in Juffrouw Kachel duidelijk dromen, hoopvol neergeschreven wraakfantasieën. Kon hij haar maar vergiftigen met een snoepje, verzengen met hitte, door het slijk van de dorpsstraat halen. Doodslaan als een vlieg, of desnoods alleen maar een punaise op haar stoel leggen.