Ongeveer gelijktijdig met de publicatie van 'Weg', de tweede roman van Minke Douwesz, over een desastreuze lesbische liefdesrelatie, kwam uit een academisch onderzoek naar voren dat lesbische vrouwen in Nederland ongelukkiger zijn dan heteroseksuele. Het tegenovergestelde lag op het eerste gezicht meer voor de hand, uitgaande van de veronderstelling dat heterorelaties vaker ongelijkwaardig zijn dan lesbische, zolang het kostwinnersmodel veel vrouwen afhankelijk maakt van hun partner. Lesbische vrouwen zouden juist gelukkiger moeten zijn dan hetero’s omdat zij vaker een zelfstandig economisch bestaan leiden of gedijen in gelijkwaardige relaties. Allemaal vooroordelen.

In Weg wordt genadeloos afgerekend met het idee dat een lesbische verhouding wordt getypeerd door gelijkwaardigheid. Natuurlijk, de romance tussen gynaecologe Edith Heringa en milieu-activiste Norma Vrins begint idyllisch, zo idyllisch dat de dames van Ediths geld een boerderijtje kopen, om ver van de verlokkingen van de stad van elkaar te kunnen genieten. Om hun geluk te vervolmaken zijn er poezen, ezels en een hond, waarmee ze elkaar echter net zo chanteren als sommige heteroparen dat met kinderen doen. Wanneer de één de hort op wil, dreigt de ander de dieren te laten barsten. En als Norma haar baan verliest en verandert in een alcoholische klaploopster, verschilt ze in niets meer van een afgedankte heterohuisvrouw die zich zonder alimentatie moet laten dumpen. Edith is achteraf blij dat ze met deze verongelijkte vleesklomp geen homohuwelijk aanging, zodat ze haar zonder veel plichtplegingen wegstuurt.

Minke Douwesz (1962) verraste zes jaar geleden met de ruim 800 pagina’s tellende debuutroman Strikt, over een jonge lesbische psychiater in een gecompliceerde levensfase. De hoofdpersoon van die roman legt zichzelf een rigide moraal op, te vergelijken met die van J.J. Voskuils alter ego Maarten Koning en diens echtgenote Nicolien. Door de minutieuze beschrijvingen van onbenullige dagelijkse dilemma’s van haar hoofdpersoon en de evidente autobiografische inslag van de roman (Minke Douwesz is zelf psychiater) werd Strikt alom vergeleken met het werk van Voskuil.

Ook Weg is in menig opzicht schatplichtig aan het door Voskuil toegepaste procedé, waarbij voortdurende herhalingen van banale details een zowel komisch als beklemmend effect sorteren. De strijd die gynaecologe Edith Heringa moet voeren om haar talenten en ambities in overeenstemming te brengen met haar emotionele behoeftes, wordt tot in de finesses gevolgd en becommentarieerd. Het Bureau was verslavend, niet zozeer dankzij esthetisch genot, grensverleggende ideeën of een briljante stijl, maar vanwege de mogelijkheid tot identificatie en leedvermaak. Voskuils cyclus is wel een soap voor intellectuelen genoemd en die kwalificatie is ook op de structuur en vertelwijze van Douwesz’ romans van toepassing.

Edith is een gedreven arts van veertig met liefde voor haar vak, die in het rampjaar 2002 uitgekeken raakt op haar levenspartner, de in het leven teleurgestelde dierenactiviste Norma. ‘De politiek’, denkt Edith kort na de moord op Pim Fortuyn, ‘leek een afspiegeling van haar huiselijk leven. Ruzie en onverdraagzaamheid. Wie niet in het patroon paste dat de ander wenste te volgen moest maar weg.’

Ongetwijfeld maakt Douwesz van Norma een karikatuur, zoals in het soapgenre gebruikelijk is, maar dat doet niets af aan de verslavende werking waar dit genre het van moet hebben. Ook dit verhaal brengt de lezer in een roes, voor de duur van het boek.

Edith, die niet buiten haar werk, de stad en het culturele leven kan, heeft zichzelf op het platteland opgesloten met een dominante, geborneerde geliefde die haar in alles belemmert. Als zij aan haar proefschrift werkt, klaagt Norma dat ze nooit tijd heeft voor háár, als Edith familie bezoekt, pleegt ze verraad, als ze vriendschap sluit met een bibliothecaresse wordt ze van overspel beschuldigd. De roman krijgt thrillerachtige trekjes als Edith de relatie beëindigt en Norma weigert te vertrekken. Pesterijen, sabotage, hele ‘gezinsdrama’s’ volgen. Hoofdstukken van het proefschrift worden op raadselachtige wijze gewist, zelfs Ediths computer verdwijnt, de bibliothecaresse krijgt nachtelijke dreigtelefoontjes, de kippenschuur van de buren, die tot Norma’s woede een legbatterij herbergt, gaat in vlammen op. Edith en haar hond worden fysiek bedreigd. Hoe moet dit aflopen?

Van haar breedvoerige stijl, de houterige dialogen en onnatuurlijke klinkende innerlijke monologen moet Douwesz het niet hebben, des te meer van haar vermogen tot het oproepen van spanning, woede en wraaklust. Net als in haar debuutroman Strikt lopen in Weg diverse verhaallijnen door elkaar. Hoofdlijn is de onverkwikkelijke afloop van de liefdesrelatie, die wordt doorsneden met de vorderingen van Ediths proefschrift over anorexia, waarin de promovenda haar eigen Werdegang verwerkt. In de marge van dit alles speelt Ediths ontluikende erotische vriendschap met de heteroseksuele, getrouwde bibliothecaresse, wier ogen geopend worden door lezing van Richard Yates’ Revolutionary Road: ‘Het huwelijk is een groot misverstand’, concludeert ze . Edith is er dan allang achter dat dit ook voor een – al dan niet officieel gesloten – homohuwelijk op kan gaan.

Douwesz debuut Strikt, dat vijf drukken beleefde, is vooral in lesbische kringen populair geworden. Het valt te hopen dat Weg een breder publiek vindt. Zoals Het Bureau een spiegel voorhield aan gefrustreerde werknemers, die ook hun privéleven tot een hel maakten, zo biedt Weg een huiveringwekkend perspectief aan moderne ‘professionals’, homo of hetero, met traditionele huwelijksplannen. Qua zeggingskracht en sfeertekeningen doet Douwesz niet voor Voskuil onder, wat een groot compliment mag heten. Het enige dat vergelijkenderwijs in deze sappige en ontluisterende zedenschets ontbreekt, is Voskuils humor. Daar staan dan weer wél vitaliteit tegenover, alsmede een onwrikbaar geloof in kennis, schoonheid en de mogelijkheid van onbaatzuchtige liefde.