Woeste tombola
De IJslandse schrijver Hallgrímur Helgason (1959) is, behalve schrijver en kunstenaar ook stand-up-comedian. Dat laatste is uitstekend af te lezen aan zijn pas verschenen, in het Nederlands vertaalde boek 101 Reykjavik. Deze roman heeft een overrompelende kracht, laat zich ternauwernood navertellen en bedient zich van een duizelingwekkend aantal registers. Ik heb nooit een optreden van hem gezien, maar ik kan me voorstellen dat 101 Reykjavik een aaneenschakeling is van zijn acts.
Hallgrímur Helgason: 101 Reykjavik. Uit het IJslands vertaald door Doekes Lulofs. Meulenhoff, 382 blz. €19,50Hallgrímur Helgason op Crossing Border: zaterdag 9/11, Nieuwe de la Mar Theater, Amsterdam. Aanvang 23.15.
De titel van het boek wijst op het postdistrict van de IJslandse hoofdstad. Daar speelt het verhaal zich af over de bewust werkloze, rondhangende en zappende komediant Hlyn Björn. Hij woont bij zijn moeder in en zij laat zich alles welgevallen; haar zoon die naar pornofilms kijkt, die de hele wereld rondbelt via zijn satelliettelefoon en die zich mateloos verveelt. Toch is hij de monterheid zelve, een soort opgefokte monterheid waarmee hij zich met verve door de dagen en nachten slaat. Het boek begint zo: `Hoe dan ook. Over het algemeen probeer ik voor het donker wakker te worden. Om nog wat daglicht op te vangen. [...] Je moet niet blijven slapen.' En daarna begint een relaas in een adembenemend tempo, dat nauwelijks is bij te houden.
Als Ulysses van James Joyce de bijbel voor literatuurkenners is, dan is 101 Reykjavik het boek-der-boeken van een generatie die, gevoed door tv, cocaïne en popmuziek, er een stuurloze levenshouding op nahoudt. Voor hoofdpersoon Björn bestaat er geen onderscheid tussen trivia en hoge ideeën. De hele wereld is een onuitputtelijke bron van gedachten, overwegingen, platte seksuele verlangens en `hogere' visies op leven, liefde en dood. Een hele tombola van vrouwen dwaalt door het boek en, alsof het prijsdieren zijn, wordt achter hun naam tussen haakjes het bedrag vermeld, dat de seksueel overspannen Björn voor ze over heeft. Banaal, ja. In contrast tot Björns lyriek over de schoonheid van vrouwen is het weer begrijpelijk. En zo raast het boek in razendsnelle vaart verder.
Zoals het een stand-upper betaamt, is de grens tussen betamelijkheid en over de schreef gaan onduidelijk. Björn beledigt de lezer en bezit een cabareteske hang naar provocatie. Ik houd van dergelijke personages. Ze tarten hun omgeving. Maar ergens diep verscholen zijn ze gevoelig. De enige vrouw die voor hem echt iets gaat betekenen, is de Spaanse Lolla met haar passie voor flamenco. Maar ondertussen heeft hij zichzelf zo suf gestaard naar het televisiescherm, dat in hem elke energieke lust is verdwenen.
In dat opzicht is het een tragisch boek. Ondanks zijn mateloze vitaliteit gaat Hlyn Björn langzaam in disco's, lammenadigheid en treurige meisjesslaapkamers ten onder. Hij mist telkens weer het `echte leven', terwijl dat in het postdistrict 101 juist overal ten overvloede te vinden is. Aan het slot is hij dik geworden en is zijn mannelijkheid tot niets geschrompeld. Dit is een boek dat mensen elkaar moeten voorlezen, alleen al vanwege de onverstoorbare toon. Over zin en betekenis van mascara schrijft hij prachtig en als hij alleen naar het café gaat, dan bestelt hij twee bier, want `hij is alleen'. Een onweerstaanbaar schitterend boek.
Lees verder
Recensies op papier
Deze website publiceert elke vrijdag een selectie uit het katern Boeken, dat die dag bij NRC Handelsblad verschijnt. Wilt u alle recensies, interviews, columns en reportages ontvangen, neem dan een zesdaags abonnement of een weekendabonnement op NRC Handelsblad.
