Stefan Hertmans heeft nooit een geheim gemaakt van zijn bewondering voor Rainer Maria Rilke, en vooral voor diens plotloze autobiografische dagboekroman Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge (1910). Al vanaf zijn debuut Ruimte (1981), een melancholieke roman over de tegenstelling tussen platteland en stad, laat Hertmans net als Rilke 'grote tussenruimtes' in zijn werk, onder het motto 'Je moet niet te ijverig zijn als schrijver, niet alles willen invullen.' Hertmans' vroege proza, bestaande uit bizarre verhalen in de stijl van Borges en Cortázar, is gecomprimeerd en weinig toegankelijk. Pas in de jaren 90 werd het minder hermetisch, bijvoorbeeld in het veelgeprezen Naar Merelbeke (1994), een pastiche op het in Vlaanderen populaire genre van de autobiografische roman over een jeugd op het platteland. Het (publieke) succes van Naar Merelbeke kreeg een vervolg met de bundel filosofische reisverhalen Steden (1998) en met de 'roman in verhalen' Als op de eerste dag (2001) die aan de hand van negen casestudy's (uit de wereld van kinderen, scholieren en volwassenen) de werking van geweld en de rol van de verbeelding daarin illustreert. In dezelfde periode publiceerde Hertmans ook nog drie dichtbundels, een toneelstuk en twee essaybundels waarin zijn ervaring als docent kunstfilosofie duidelijk naar voren komt.