Eduard Douwes Dekker alias Multatuli Foto Wikimedia

Dood en toch springlevend – voor een zelfverklaard ‘vat vol tegenstrijdigheids’ moet dat de ideale toestand zijn. De Amsterdamse wereldreiziger Eduard Douwes Dekker, alias Multatuli (Latijn voor ‘ik heb veel geleden’), werd in 2002 na een prestigieuze enquête uitgeroepen tot de belangrijkste schrijver uit de Nederlandse literatuur. In de eerste plaats wegens Max Havelaar, de stilistisch en compositorisch vernieuwende tendensroman waarin hij zijn frustrerende ervaringen als bestuursambtenaar in Nederlands-Indië verwerkte. Maar ook om zijn andere grote werken: de onconventionele briefroman Minnebrieven, het met sociale verwikkelingen en politieke verhandelingen doorsneden rouletteboek Millioenen-studiën, en vooral de zeven delen Ideën, die hij vanaf 1862 het licht deed zien. Onder de Ideën bevinden zich behalve essays en aforismen (‘de roeping van de mens is mens te zijn’) ook een toneelstuk (Vorstenschool) en een satirische roman over een dromerig jongetje dat opgroeit tussen schoolmeesters en burgervrouwen. Woutertje Pieterse, zoals deze verzameling van 65 ‘ideën’ genoemd werd toen ze in 1890 (postuum) apart werd uitgegeven, is de beste introductie tot het ‘levend Hollands’ en het polemische vrijdenken waarmee Multatuli grote invloed uitoefende op tientallen schrijvers, onder wie Du Perron en Hermans.

AANRADER: Max Havelaar (1860)
'De koffieveilingen van de Nederlandse Handelmaatschappij' luidt de ironische ondertitel van het verhaal over een idealistische assistent-resident in Lebak (West-Java). Max Havelaars vergeefse gevecht tegen inlands machtsmisbruik en koloniale onverschilligheid is onderdeel van een raamvertelling die begint met de zelfingenomen monologen van de makelaar in koffie Batavus Droogstoppel. Het is deze Hollandse superburger die zijn jongste bediende Stern opdracht heeft gegeven om een leerzaam verhaal te destilleren uit 'het pak van Sjaalman', de achtergelaten papieren van een berooide Indiëganger. Droogstoppels hilarische tirades tegen de leugenachtigheid van de kunst zijn hoogtepunten van de roman; maar Max Havelaar heeft veel meer te bieden: memorabele retoriek (in Havelaars toespraak tot de hoofden van Lebak), een sprookje ('De Japanse steenhouwer'), een romantisch verhaal over liefde tot de dood ('Saïdjah en Adinda'), en een postmodern aandoend einde waarin de schrijver zijn personages terzijde schuift ('stik in koffie en verdwijn!') om zich vlammend te richten tot Koning Willem III, in wiens naam 'meer dan dertig miljoenen onderdanen worden mishandeld en uitgezogen'.

• multatuli.pdf (pdf, 48.4 KB)